Birleşmiş Milletler Çevre Programı ile İklim ve Temiz Hava Koalisyonu'nun ortak yayımladığı 2025 Küresel Metan Durum Raporu, dünya genelinde 159 ülkenin aynı çatı altında hareket etmesine karşın metan emisyonlarında beklenen düşüşün henüz gerçekleşmediğini net bir şekilde ortaya koyuyor. 2021'de Glasgow'da hayata geçirilen Küresel Metan Taahhüdü, 2020 seviyelerine göre 2030 sonuna kadar emisyonları yüzde 30 azaltmayı hedefliyordu. 2026 itibarıyla geriye kalan süre dört yıla düşmüşken, hedefe ulaşma ihtimali giderek zayıflıyor. Peki 159 ülke neden bu hedefi yakalayamıyor?
Küresel Metan Taahhüdü Nasıl Başladı, Ne Öngörüyordu?
Metan, karbondioksitten yaklaşık 80 kat daha güçlü bir sera gazı. İklim değişikliğiyle mücadelede metan emisyonlarını kontrol altına almak, kısa vadede en etkili strateji olarak bilim insanlarınca vurgulanıyor. Bu gerçeğin farkına varan ülkeler, 2021'de Glasgow'daki COP26'da Küresel Metan Taahhüdü'nü imzaladı. AB ve ABD'nin öncülüğünde başlayan girişime ilk aşamada 100'den fazla ülke katıldı; bu sayı sonradan 159'a ulaştı.
Taahhüdün temel mantığı basit: 2020 seviyelerine kıyasla 2030 sonuna kadar metan emisyonlarını yüzde 30 azaltmak. Bu hedef, küresel ısınmayı 1,5 derece sınırında tutmak için kritik bir adım olarak görülüyordu. Ülkeler enerji, tarım ve atık yönetimi gibi farklı sektörlerden kaynaklanan metan salınımlarını tespit edip azaltma planları hazırlayacaktı. Taahhüde göre bu hedef küresel çapta geçerliydi, yani her ülkenin bireysel olarak yüzde 30 azaltım yapması zorunluluğu yoktu.
Ancak taahhütname bağlayıcı bir belge değil. Ülkeler gönüllü eylemlerle bu küresel hedefe katkı sunmayı üstleniyor. Denetim mekanizması yetersiz kalıyor. Bu yapısal zayıflık, başından beri uzmanların eleştirdiği bir nokta. Söz vermek ile eyleme geçmek arasındaki uçurum, yıllar geçtikçe daha da belirgin hale geldi.
Neden Başarısız Oluyor: Veriler Ne Diyor?
2025 Küresel Metan Durum Raporu, durumu iyimser bir tablo çizmeksizin ortaya koyuyor. Rapor, mevcut politikaların aynen devam etmesi halinde 2030 hedefine ulaşılamayacağını açıkça vurguluyor. Mevcut yörüngeyle elde edilecek azalma, hedeflenen yüzde 30'un çok altında kalacak. Buna karşın rapor, taahhüdün başlangıcından bu yana kayda değer bir ilerleme sağlandığını da kabul ediyor; ancak bu ilerlemenin hedefle uyumlu düzeyde olmadığına dikkat çekiyor.
Fosil yakıt sektörü başı çekiyor. Petrol ve doğal gaz çıkarımında sızdıran metan, atmosfere karışan toplam metanın büyük bir kısmını oluşturuyor. Tarım ve atık yönetimi ise başka bir sorun alanı. Pirinç tarımı, hayvancılık ve çöp depolarından kaynaklanan metan salınımları yeterince azaltılamıyor. Gelişmekte olan ülkelerde bu sektörler ekonomik nedenlerle dokunulmaz kabul ediliyor. Çiftçilere alternatif yöntemler sunulmadan kesintiye gidilmesi, gıda güvenliğini tehlikeye atma endişesiyle karşılaşıyor.
Ölçüm ve Şeffaflık Eksikliği
Metan azaltımında en büyük engellerden biri ölçüm sorunu. Ülkeler salımları genellikle tahminlere dayanarak raporluyor. Gerçekte ne kadar metan salındığını gösteren bağımsız doğrulama mekanizmaları yetersiz. Uydu tabanlı izleme sistemleri gelişiyor, ancak bu veriler tüm ülkeler için eşit derecede erişilebilir değil. Taahhütname, katılımcıların en üst düzey IPCC metodolojisini kullanmaya yönelik hareket etmesini öngörüyor; uygulamada ise bu standartların tam olarak benimsendiğini söylemek zor.
Şeffaflık eksikliği güven sorununu besliyor. Bazı ülkeler emisyonlarını düşük gösterirken, bağımsız ölçümler çok daha yüksek rakamlara işaret ediyor. Bu uyumsuzluk, taahhüdün güvenilirliğini zedeliyor. Ülkeler birbirinin verilerini sorguladığında işbirliği ortamı zayıflıyor.
Finansman da kritik bir darboğaz oluşturuyor. Gelişmekte olan ülkeler metan azaltım teknolojilerine yatırım yapmak için dış kaynağa ihtiyaç duyuyor. Gelişmiş ülkeler vadettiği finansmanı zamanında ve yeterli miktarda aktarmadığında, azaltım projeleri gecikiyor ya da tamamen rafa kaldırılıyor.
COP30 Öncesi Durum ve Gelecek Projeksiyonu
2026 yılında gözler Brezilya'da düzenlenecek COP30 zirvesine çevrildi. Küresel Metan Taahhüdü'nün 2030 hedefine yönelik kalan sürenin dört yıla düştüğü bu dönemde, COP30 kritik bir dönemeç olarak değerlendiriliyor. UNEP raporu, ülkelerin ulusal katkı beyanlarını güncellerken metan hedeflerini daha iddialı hale getirmeleri gerektiğini özellikle vurguluyor.
Mevcut siyasi iklim buna elverişli görünmüyor. Küresel ekonomik belirsizlikler, jeopolitik gerilimler ve enerji güvenliği endişeleri, iklim hedeflerinin ikinci plana itilmesine yol açıyor. Ülkeler kısa vadeli enerji ihtiyaçlarını karşılamak için yeni doğal gaz projelerine onay vermeye devam ediyor. Bu durum, metan azaltım hedefleriyle doğrudan çelişiyor.
Buna karşın bazı olumlu gelişmeler mevcut. Metan azaltımına yönelik teknolojik çözümler hızla ilerliyor. Sızıntı tespiti için yapay zekâ destekli algılayıcılar, çöp depolarından metan yakalama sistemleri ve tarımsal uygulamalarda yenilikçi yöntemler sahada test ediliyor. Bu teknolojilerin ölçeklendirilmesi, hedefe yakınsamayı hızlandırabilir. Bunun için siyasi irade ve finansmanın aynı anda masada olması şart.
Küresel Metan Taahhüdü, 159 ülkenin imzasıyla tarihi bir girişim olarak başladı. Gönüllülük temelli yapı, ölçüm sorunları ve yetersiz finansman nedeniyle 2030 hedefine ulaşmak şu an gerçekçi görünmüyor. COP30, bu kötü gidişatı tersine çevirmek için son şanslardan biri olarak öne çıkıyor. Ülkeler metan azaltımında gönüllülük yerine bağlayıcı kurallara geçmeli mi, yoksa mevcut sisteme daha fazla zaman tanınmalı mı? siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
yorumlar