Akademi dünyasının prestijli dergilerinden Academy of Management Journal, 2023 yılında influencer kültürünü mercek altına alan bir araştırmayı yayımladı. Ashley Yerves Roccapriore ve Timothy G. Pollock imzalı çalışma, sosyal medyada otorite kurmanın geleneksel akademik yollarla örtüşmediğini gösteriyor. Yani on yıl önce üniversite diplomalarıyla inşa edilen güven hiyerarşisi, bugün karın kasları ve estetik görüntülerle sarsılıyor.
Sosyal Medyada Otorite Nasıl Değişti?
Eskiden bir konuda söz sahibi olmak için o alanda eğitim almış, makale yazmış veya yıllarca pratik yapmış olmak şarttı. İnsanlar bir uzmana güvenmek istediklerinde önce arkasındaki kurumsal kimliği sorgulardı. Bu durum özellikle sağlık, beslenme ve fitness gibi doğrudan bedene müdahale edilen alanlarda çok daha katı kurallarla işliyordu.
Sosyal medyanın yükselişiyle birlikte bu dinamik köklü bir biçimde dönüşüme uğradı. Artık bir kişinin takipçi sayısı, geleneksel özgeçmişindeki basamakları gölgede bırakabiliyor. İnsanlar güvendikleri yüzleri seçerken akademik unvanlardan ziyade o yüzün kendilerini ne kadar iyi hissettirdiğine bakıyorlar. Bu kayma tesadüfi değil; doğrudan iletişim biçimlerinin ve algı mekanizmalarının değişmesinden kaynaklanıyor.
Araştırmacılar bu değişimi açıklamak için psikolojide köklü bir çerçeve olan sıcaklık ve yeterlilik modeline başvuruyor. Sıcaklık, bir kişinin iyi niyetli, samimi ve yaklaşılabilir olduğunu gösteren algıdır. Yeterlilik ise o kişinin becerikli, bilgi sahibi ve yetkin olduğunu yansıtır. İkisi arasındaki denge, geleneksel otorite kurma yöntemlerinin temelini oluşturur.
Karın Kasları Bilgi Güvenilirliği Yerine Geçiyor mu?
Academy of Management Journal'da yayımlanan çalışma, influencer'ların iletişim tarzlarını ve beden gösterilerini bu çerçevede inceliyor. Araştırmanın odaklandığı temel soru şudur: Fit bir vücut sergileyen biri, alanında uzman olmadığı halde nasıl olup da takipçilerinden güven ve etkileşim alabiliyor?
Çalışma kapsamında araştırmacılar Instagram üzerinden fitness ve beslenme sektöründe faaliyet gösteren 488 sosyal medya girişimcisini altı ay boyunca takip etti. Elde edilen bulgular çarpıcı: Yeterlilik sinyalleri, takipçi sayısını artırma konusunda sıcaklık sinyallerinden çok daha güçlü bir etkiye sahip. Yani fit bir beden, izleyicide doğrudan yeterlilik algısı yaratıyor. Karın kasları, definede sertlik veya pürüzsüz bir cilt, zihinde «bu kişi işini biliyor» fikrini otomatik olarak tetikliyor. Bu algı, özellikle spor ve beslenme gibi alanlarda diploma veya sertifika gereksinimini devre dışı bırakabiliyor.
Öte yandan sıcaklık boyutu da etkisini farklı bir boyutta gösteriyor. Araştırmaya göre sıcaklık sinyalleri takipçi sayısını artırmada belirgin bir rol oynamasa da, olumlu etkileşimleri yani yorumları, beğenileri ve paylaşımları tetiklemede doğrudan işlev görüyor. Influencer'lar sadece kusursuz fiziğiyle değil, günlük hayatından paylaşımları, mutfakta çekildiği videoları veya takipçilerine «seni anlıyorum» mesajları verdiği hikayeleriyle bu sıcaklığı inşa ediyor. İzleyici, kusursuz bedene hayranlık duyarken bir yandan da o bedene sahip kişiyle duygusal bir bağ kurduğunu hissediyor.
Görsel ve Yazılı İletişimin Gücü
Araştırma, iletişim biçimlerinin etkileşim düzeyine göre farklı sonuçlar doğurduğunu da ortaya koyuyor. Görsel içerikler, bilişsel olarak daha az çaba gerektiren etkileşim biçimleriyle, yani hesabı takip etme eylemiyle doğrudan ilişkili. Yazılı içerikler ise takip etme konusunda belirgin bir etki yaratmıyor; buna karşın bilişsel olarak daha fazla çaba gerektiren olumlu etkileşimlerde görsellerden çok daha güçlü bir rol oynuyor.
Bu durum pratikte şöyle işliyor: Bir fotoğrafı kaydırırken beynimiz o görüntüdeki kişinin «yeterli» olup olmadığına karar vermek için saniyeler harcıyor. Bu hız, sorgulama mekanizmasını atlatıyor. Takipçi, «bu kişi beslenme uzmanı mı?» diye sormadan, karın kaslarını gördüğü anda «evet, kesinlikle biliyor» yanılgısına düşüyor. Ancak derinlemesine bir etkileşim, yani yorum yazma veya içerikle gerçekten meşgul olma eylemi, görselden ziyade metinle sağlanıyor.
Toplumsal Boyutlar ve Gelecek
Sosyal medyada yeterlilik algısının görselliğe bağlanması, bilgi tüketim alışkanlıklarımızı derinden etkiliyor. İnsanlar karmaşık beslenme tablolarını, biyokimyasal süreçleri veya antrenman dönemleşme mantığını anlamak yerine, «şu göbek kası olan kişi ne yapıyorsa onu yapayım» diyerek hızlı çözümlere yöneliyor. Bu durum, bilginin popülerlik ölçeğine göre değer kazanmasına yol açıyor.
Buna karşın son dönemde takipçilerin de bilinçlendiği gözlemleniyor. Fit bir vücudun bilgiye eşdeğer olmadığını savunan sesler artık sosyal medyanın kendi içinde de yankı buluyor. Bazı influencer'lar içeriklerine bilimsel kaynaklar eklemeye, uzmanlarla iş birliğine gitmeye başladı. Bu eğilim, saf görselliğin yetersiz kaldığını ve içeriğin somut bir temele oturtulması gerektiğini gösteriyor.
Gelecekte sosyal medya otoritesinin tamamen görsellikten kopacağını söylemek güç. Ancak araştırmanın bulguları, görsel yeterliliğin ilk kapıyı açtığını, fakat kalıcı etkileşimin sıcaklık ve metin temelli iletişimle sağlandığını ortaya koyuyor. Takipçi tarafında bir filtreleme mekanizması gelişiyor. İnsanlar «güzel görünüyorsun ama neyi temsil ediyorsun?» sorusunu daha sık sormaya başlıyor. Bu soru, influencer kültürünü sıradan gösterişten gerçek bir bilgi aktarımına doğru itecek güce sahip.
Diploma yerine karın kası geçti mi? Kısmen evet, en azından ilk bakışta ve ilk etkileşimde bu böyle işliyor. Ancak uzun vadede güven inşa etmenin yolu, ne fiziğin ne de diplomanın tek başına kaldığı bir noktadan geçiyor. Siz sosyal medyada bir kişiye güvenerken hangi ölçütleri baz alıyorsunuz: Arkasındaki kurumsal gücü mü, yoksa size hissettirdiği yakınlığı mı?
yorumlar